Ook wel eens geworsteld met hij/zij in de tekst? Bijvoorbeeld in de zin ‘Een werknemer weet pas na een beoordelingsgesprek of hij/zij een periodieke loonsverhoging krijgt.’ Troost je, je bent niet de enige. Maar: doe het niet meer. Je bespaart jezelf tijd en de lezer ergernis. 

Al vaak heb ik ze onder handen gehad: teksten waarin steeds zowel het mannelijk als vrouwelijk persoonlijk voornaamwoord werd gebruikt voor de verwijzing naar een persoon. Dan stond er bijvoorbeeld: ‘Een leerling kan pas examen doen, als hij/zij genoeg punten in het voortraject heeft behaald.’ Behoorlijk irritant en vooral ook onnodig. Als schrijver kun je gewoon terugvallen op wat het Groene Boekje over het geslacht van een zelfstandig naamwoord zegt. En dus schrijf je: ‘Een leerling kan pas examen doen, als hij genoeg punten in het voortraject heeft behaald.’ Een kwestie van grammatica: ‘leerling’ is een zelfstandig naamwoord van het mannelijke geslacht en dus verwijs je met ‘hij’.  

Man of vrouw?

Veel mensen verwarren het grammaticale geslacht van een zelfstandig naamwoord nogal eens met het daadwerkelijke geslacht van de persoon dat het zelfstandig naamwoord weergeeft. De leerling in het voorbeeld kan zowel een man als een vrouw zijn. En dat leidt tot verwijzingen die weliswaar vanuit sociaal oogpunt begrijpelijk zijn – je wilt immers niemand buitensluiten - maar grammaticaal geen hout snijden. Kijk daarom alleen naar het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord waarnaar je verwijst, en niet het daadwerkelijke. Dus naar ‘leerling’ als woord en niet naar de Karel of Suzan die die leerling zou kunnen zijn. Verwijzing is een grammaticale kwestie, geen persoonlijke.

Iedereen gelijk

Meestal zijn de ‘probleemwoorden’ – bijvoorbeeld deelnemer, cliënt, cursist, werknemer of reiziger – mannelijk. Er is wel een vrouwelijke variant - cliënte, cursiste, werkneemster, reizigster - maar in principe staat de mannelijke variant voor zowel mannen als vrouwen. Emancipatie ten top eigenlijk, want wie zit er anno 2012 nog te wachten op een onderscheid tussen de seksen in taal? 

Geen woord te veel

Waarom dan ineens wel onderscheid willen maken in de verwijzing door hij/zij te gebruiken? Dat is ten eerste inefficiënt. En als taal ergens wars van is, is het inefficiëntie. Ten tweede maakt het de tekst onleesbaar. Stop daarom met hij/zij’en. Probeer niet volledig, politiek correct, sociaal wenselijk of wat dan ook te zijn, maar schrijf gewoon waar een leesbare tekst om vraagt. Een persoonlijk voornaamwoord dat grammaticaal correct verwijst naar het zelfstandig naamwoord. Of dit nu mannelijk is of vrouwelijk. Meer heb je niet nodig. En daar is geen woord te veel aan gezegd.


ellenkb1 Ellen klein Breukink is tekstschrijver, projectmanager en coach bij R&Z. Daarnaast adviseert ze organisaties over hun redactionele huisstijl. Ellen is kritisch taalgebruiker en deelt haar bevindingen over taal graag met anderen.

Reacties  

#8 Guest 20-09-2015 11:39
Ronald zei:
Leuk
artikel, leer je nog is wat


Leer je nog EENS wat.
#7 Joke 29-06-2012 10:49
Als ik bijvoorbeeld medewerkers wil aanspreken, en ik weet dat het veelal vrouwen zijn, dan gebruik ik de vrouwelijke vorm, dus de medewerker zij...
#6 Ronald 05-06-2012 22:43
Leuk
artikel, leer je nog is wat
+1 #5 Marc Perriens 13-04-2012 15:18
Ellen, ook ik ben het geheel met je eens. Het obstakel dat René constateert, is overigens een belangrijke kanttekening.
De Nederlandse taal biedt ook zijn voordelen in deze kwestie. Nu Judith in verwachting is, spreken wij over 'hij' als we het over de baby hebben. Dat leidt geregeld tot hilariteit. Omdat ik thans de huishoudelijke werkzaamheden verricht, kan ik daarover meepraten, als huisvrouw. Want zij kan het weten! :O)
+1 #4 René R. 05-04-2012 16:30
Mooie bijdrage, kan ik alleen maar mee instemmen. Obstakel is natuurlijk wel dat veel mensen, waaronder ikzelf, vaak helemaal niet weten wat het geslacht van het zelfstandig naamwoord ís!
#3 RvD 21-03-2012 16:06
Wie echt heel zorgvuldig wil omgaan met een kwestie als deze, kan ook een kleine verantwoording in zijn publicatie opnemen: 'Waar de de redactie "hij" gebruikt, kunt u "hij/zij" lezen' (of iets van die strekking). Dan valt de gewraakte woordcombinatie maar één keer...

In de praktijk natuurlijk vooral bruikbaar in wat grotere publicaties.
#2 Ellen 21-03-2012 12:42
Logische reactie, maar wel een beetje simpel gesteld natuurlijk. De praktijk vraagt meestal om een net wat creatievere oplossing dan 'gewoon maar' het meervoud te gebruiken. Bijvoorbeeld als je een voorbeeldsituat ie schetst. Overigens zou je ook kunnen zeggen: gebruik 'die' of 'deze'als verwijzing. Maar dat is ook niet wat je noemt een erg sprankelende oplossing.
#1 Jasmijn! 21-03-2012 10:32
Óf je gebruikt de meervoudsvorm.