Seksueel misbruik: paus preekt voor eigen parochie

Door Roel van Dooren maandag, 29 maart 2010

Stel, u heeft iets verkeerd gedaan. En dan niet een beetje, u heeft echt goed fout gezeten. En stel dat u de benadeelde uw excuses wilt maken. Om het vertrouwen te herstellen. Dan is het verstandig die excuses zodanig in te kleden dat de andere partij ze accepteert en met u verder wil.

Klinkt logisch.

Maar de praktijk is weerbarstig. Krantenkoppen als 'brief paus stelt teleur', prikkelden mijn nieuwsgierigheid: hoe zou een instituut als de Rooms-katholieke kerk dat aanpakken, uiterst gevoelige excuses aan de slachtoffers van seksueel misbruik door priesters? Ik las de pauselijke brief aan de Ierse gelovigen en verbaasde me. Niet over de teleurstelling van de gelovigen, wel over de communicatietechniek van het Vaticaan.

De paus begint zijn brief met het belangrijkste. Hij spreekt zijn ontzetting uit, toont medeleven, erkent dat er ernstige fouten zijn gemaakt. Goede zet, want eromheen draaien heeft na alle ophef geen zin. Bovendien hebben de slachtoffers recht op erkenning. Door hier mee te openen, plaatst de kerkleider hun belangen letterlijk voorop.

Maar dan. Ja, dan loopt de brief nog flink wat kantjes door. Daarin gaat de paus in op mogelijke achtergronden van het misbruik. Roept hij uitvoerig de luisterrijke geschiedenis van de Ierse kerk en haar inmiddels heilig verklaarde voorvechters in herinnering. Vraagt hij allen om aan een wederopleving van het Ierse katholieke geloof te werken. En - het kan niet anders dan opvallen - spreekt hij alle betrokkenen (slachtoffers, schuldigen, gelovigen, voorgangers en kerkbestuurders) nogmaals in afzonderlijke paragrafen toe.

Geen wonder dat bij de Ieren de teleurstelling overheerst. Want het oprechte berouw raakt al snel ondergesneeuwd door de tamelijk misplaatste poging om te verklaren waarom het mis ging. Die voelt, hoe oprecht wellicht ook bedoeld, al snel als een poging om recht te praten wat krom is. Nog misplaatster zijn de passages over de geschiedenis van het Ierse geloof en de oproep om die roemvolle episoden te laten herleven. Hier lijkt het Vaticaan zich te ontpoppen als een instituut dat uiteindelijk toch vooral met zichzelf en zijn eigen belangen bezig is.

Door ook nog eens alle betrokkenen in één en hetzelfde schrijven toe te spreken, maakt de paus het zichzelf vrijwel onmogelijk om effectief met iedere doelgroep afzonderlijk te communiceren. Zelfs bij de neutrale lezer blijft onwillekeurig het gevoel hangen dat ook de vorm van de communicatie meer is toegespitst op efficiëntie voor de afzender dan op werkelijke inleving in de situatie van de betrokkenen. Vorm en inhoud versterken elkaar hier niet, ze zitten elkaar hopeloos in de weg.

Zendergerichte communicatie, noemen we dat. Maar ik kan het niemand kwalijk nemen als hij in dit geval de kwalificatie 'preken voor eigen parochie' verkiest.